02.10.2015

Przestrzenie grozy odc. 10


"Hrabia pokazuje jej syna... Zabijcie go, zabijcie zwierzę! – krzyczała". Gdzieś w tych gęstych litewskich lasach, pełnych widziadeł i prastarych wierzeń, zdarzyła się tragedia, której grozy nie sposób zmierzyć. Bo i trudno pojąć ją ludzkim rozumem. Las był tego dnia przepełniony odgłosami polowania. Tego dnia hrabina oszalała. Historia tego okropnego zdarzenia dociera do profesora Wittembacha, który gości w posiadłości hrabiego Michała Szemiota, syna szalonej hrabiny. Profesor, zainteresowany językiem żmudzkim, odnajduje w bibliotece hrabiego unikatowe dzieła. Spędza czas na ich zgłębianiu, jak i na spotkaniach z młodym hrabią, w którego zachowaniu coś go niepokoi. Profesor przeczuwa, że w murach tego domostwa tkwi siła straszniejsza od szaleństwa hrabiny, a w głębiach tych lasów, na zielonych, płynnych bagnach, "diabelskich trzęsawiskach" – coś nieposkromionego. "Zwierzęta straciły swego króla – mówi starucha – Ty będziesz ich królem... ty jesteś wielki, silny, ty masz pazury i zęby".

Opowiadanie Prospera Mérimée pt. Lokis. Rękopis prof. Wittembacha [1] aż kipi od starego, pogańskiego klimatu, niezwykle silnej ludowości i litewskiego folkloru. Jego tematyka (człowiek przemieniający się w niedźwiedzia) przypomina jakąś dawną, mroczną baśń, którą czytano nam w dzieciństwie, a takie baśnie wciąż wywołują dreszcz niepokoju. Czym jest Lokis? Mérimée tłumaczy to na samym końcu, ale my możemy się domyślać, że chodzi o niedźwiedzia. Może sam motyw niedźwiedzia nie budzi żadnego irracjonalnego lęku, jednak w połączeniu z legendami, a także po wprowadzeniu pierwiastka nadnaturalnego, opowieść wydaje się naprawdę straszyć. 

Doskonałym odwzorowaniem klimatu opowiadania jest film z 1970 roku w reżyserii Janusza Majewskiego. Jeden z lepszych polskich horrorów (których niewiele niestety powstało). Film spotęgował obraz litewskiego folkloru i nadał jeszcze większej grozy otaczającej bohaterów przyrodzie. Myślę jednak, że ani nie przebił opowiadania, ani też nie pozostał za nim daleko w tyle. Warto obejrzeć i film, i przeczytać opowiadanie (kolejność jest bez znaczenia, choć ja proponuję najpierw lekturę opowiadania, a film na deser).

Cały film można obejrzeć na youtube:

Dalej w temacie:

Niedźwiedź w wierzeniach Słowian
Człowiek - niedźwiedź z puszcz litewskich
O człowieku-niedźwiedziu w Pamiętnikach Jana Chryzostoma Paska

Na wschodzie Polski wierzono, że niedźwiedź jest człowiekiem w skórze zwierzęcia.

Przesądy na temat niedźwiedzia, często dosyć fantastyczne – ukazujące go jako groźnego, nienaturalnie silnego zwierza, który atakuje ludzi bez powodu, warczy i w niesamowity sposób obchodzi się ze swoimi ofiarami, szerzyły się od bardzo dawna. Taki fałszywy wizerunek wynikał z niewiedzy i strachu, ale to właśnie ten ostatni skłaniał ludzi do nienawiści i chęci wytępienia tych wrogich zwierząt. W XVIII wieku pisano w Europie o wyginięciu niedźwiedzi, zaś Car Aleksander II nakazał wytępić wszystkie niedźwiedzie. W Polsce niezwykle modne było polowanie na te groźne zwierzęta. Takie łowy zdawały się być bardzo ekscytujące. O podobnym polowaniu można poczytać w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza, gdzie to obraz niedźwiedzia został daleko przekłamany, ukazał go bowiem jako bestię o nadnaturalnych mocach, odbiegając przy tym od jego cech anatomicznych, które nie pozwoliłyby niedźwiedziowi wywijać wyrwanym z ziemi drzewem, a także... wściekle warczeć. Bujdą było również przekonanie, że niedźwiedzie rodzą niekształtne potomstwo, któremu kształtu nadaje dopiero samica, poprzez lizanie (stąd powiedzenie: "niedolizany niedźwiadek") [2]

Motyw człowieka-niedźwiedzia pojawia się również w grze Guild Wars 2, gdzie mamy dostęp do pięciu różnych ras. Jedną z nich jest Norn, a raczej jego odmiana Bear Form: pół-niedźwiedź, pół-człowiek.

Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047
Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047
Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047
Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047
Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047
Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047
Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047
Guild Wars 2
Źródło: http://www.gry-online.pl/S013.asp?ID=54047Gui



[1] Prosper Mérimée, Lokis [w:] Fantastyczne opowieści, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975.
[2] A. Bereszyński, S. Tomaszewska, Zwierzęta a zabobony, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Poznań 2011.


 W poprzednim odcinku Przestrzeni grozy:
o Sekretnym kulcie Algernona Blackwooda,
filmie The Wicker Man (Kult) i kultach pogańskich...

Wcześniej na blogu:

https://2.bp.blogspot.com/-jolGJEdPCd4/WQBM8AIB3tI/AAAAAAAAN9M/z_jUEEs8J10RE1G6-7c5c_9xipXEhp-1QCLcB/s1600/513626-352x500.jpg   https://1.bp.blogspot.com/-1dmkTxGcJok/WOipki5zwYI/AAAAAAAAN8Y/5gJFfBoOd7EA6nbH0afEXN6KuBQ0ybgMgCLcB/s1600/548046-352x500.jpg   https://3.bp.blogspot.com/-5UGTFlsRRGU/WONxDI-NaXI/AAAAAAAAN7w/xye_7A_JIuM-9dUzzWWbTLPApf8JDGKSwCLcB/s200/356580-352x500.jpg   https://2.bp.blogspot.com/-A6GiyIreYMQ/WN4bxrTqYCI/AAAAAAAAN7Q/C9pIg_tYp109jE0sx0OM2j-ygcqJ34r7gCLcB/s200/217784-352x500.jpg   https://4.bp.blogspot.com/-_MPgL-zNBkw/WNOrWpFfvkI/AAAAAAAAN6c/aofGINIDDe4LDDM7GMFzkEEmh4Hg9LF_wCLcB/s200/d61f209f05c8e276da551e72d9d637df_full.jpg

A w odwiedziny chodzę do:

Wyzwania czytelnicze 2017

https://3.bp.blogspot.com/-BYYRznDbISw/WGKJNgYd8kI/AAAAAAAANdA/PmhUIzxKmFEyLSdyugrzwZX2frL024vUwCLcB/s200/kh2.jpg   https://2.bp.blogspot.com/-b5IlHTx6-No/WBCZN-HGStI/AAAAAAAAMs8/BEMAz6YbcZonBNCY-z7kdxQgCwlAOA4pwCLcB/s200/najlepsze-buty-na-swiecie-b-iext43256696.jpg   https://1.bp.blogspot.com/-MoVm1_QdakM/WGVnLmOJDSI/AAAAAAAAB1E/mJxq61vpD1MH4iyfm5C3Z4UC2HMXsYKUQCLcB/s640/Powrt%2Bdo%2Bdziecinstwa.png   http://magicznyswiatksiazki.pl/wp-content/uploads//2014/12/CF-nowe-logo.png   https://2.bp.blogspot.com/-9YWOqOiPyq8/WF2D8Rq8BSI/AAAAAAAAA2Q/9S8kL9yBBnMGIdqeHcNwnPQM5bVmWnkhgCLcB/s1600/nowo%25C5%259Bci%2B2017.png

2017 Reading Challenge

Luka has read 3 books toward her goal of 100 books.
hide

Obsługiwane przez usługę Blogger.